ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΔΕΡΥΝΕΙΑΣ (17/9/2012)

https://youtu.be/edQLkT5XdNk?si=zGM6rSriK4kCASbj

Στις αρχές του 20^ου αιώνα, όταν οι μηχανές εσωτερικής καύσης  προωθήθηκαν στην κυπριακή αγορά, σήμανε η αρχή τους τέλους για τα πλείστα συμβατικά εργαλεία της εποχής.

Το κόστος αγοράς μιας τέτοιας μηχανής, ήταν αποτρεπτικό για τους φτωχούς γεωργούς και έτσι,  τα παραδοσιακά εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν για πολλά ακόμα χρόνια, μέχρι και το 1974 που λόγω της τουρκικής κατοχής, οι κάτοικοι της Δερύνειας έχασαν τα αγροκτήματα τους και μαζί όλα τους τα χρειώδη.

Η προσπάθεια  επαναδραστηριοποίησης των Δερυνειωτών στην γεωργία, απαιτούσε την αγορά νέων εργαλείων. Αυτό σήμαινε την αγορά και μηχανοκίνητων.

Λίγα χρόνια αργότερα, λόγω του ανταγωνισμού, υποχρεώθηκαν να μπουν σε σύγχρονες μορφές καλλιέργειας, χρησιμοποιώντας σύγχρονα εργαλεία και μεθόδους.

Έτσι επήλθε και το τέλος των παραδοσιακών εργαλείων, που χρονολογικά μπορεί να τοποθετηθεί προς το τέλος της δεκαετίας του 70.

Οι γεωργοί, αφού πια δεν χρειάζονταν τα παλιά εργαλεία άρχισαν να τα πετούν, κάποια τα πουλούσαν σαν παλιοσίδερα και άλλα τα παρατούσαν σε κάποια γωνιά της αποθήκης τους.

Στις αρχές της δεκαετίας του 90 ο Γεώργιος Ρούσου Ττάρος και ο Παναγιώτης Πλατής, δραστήριοι και ευαισθητοποιημένοι πολίτες, γέννημα της αγροτιάς, προβληματίζονταν βλέποντας μέρος του πολιτισμού της Δερύνειας να χάνεται. Αυτές οι ανησυχίες και προβληματισμοί γίνονταν συχνά αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των ιδίων, αλλά και στον περίγυρο τους.

Όταν το 1994 η Δερύνεια αναβαθμίστηκε σε Δήμο, οι δυο αυτοί φίλοι, πρότειναν  στο  Δημοτικό Συμβούλιο, την δημιουργία κάποιου μουσείου, με σκοπό την διάσωση και προστασία της πολιτιστικής παράδοσης της Δερύνειας. Αυτή η πρόταση αντιμετωπίστηκε με δισταγμό και η πρώτη αντίδραση ήταν αρνητική και αποτρεπτική.

Οι Γεώργιος Ττάρος και Παναγιώτης Πλατής δεν απογοητεύτηκαν και ούτε αποθαρρύνθηκαν από εκείνη την αντίδραση και κατά καιρούς έφερναν την ιδέα τους στο προσκήνιο.  Μετά από την επιμονή αυτή, το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε να στηρίξει αυτή την ιδέα και έτσι, το 1995 οι δυο εθελοντές άρχισαν να προσεγγίζουν συγγενείς και φίλους, για εντοπισμό παλιών εργαλείων και οικιακών χρειωδών.

Η ανταπόκριση ήταν συγκινητική. Όλοι όσοι είχαν τέτοια αντικείμενα τα έδωσαν αφιλοκερδώς.

Ταυτόχρονα, εντοπίστηκαν κάποια παραδοσιακά σπίτια ,που θα μπορούσαν να στεγάσουν αυτό το μουσείο. Το Δημοτικό Συμβούλιο ανέλαβε να προσεγγίσει τους ιδιοκτήτες και να τους βολιδοσκοπήσει για την πιθανή παραχώρηση ενός τέτοιου σπιτιού.

Οι διαβουλεύσεις αυτές δεν καρποφόρησαν, αλλά η προσπάθεια δεν σταμάτησε.

Μαζεύτηκαν τόσα αντικείμενα, που δεν υπήρχε χώρος αποθήκευσης τους και κινδύνευαν να καταστραφούν.

Αξίζει να αναφερθεί ότι με τα αντικείμενα που μαζεύτηκαν έχουν εξοπλιστεί πλήρως το Λαογραφικό Μουσείο, το Δημοτικό Θεματικό Πάρκο Άρδευσης και το υπό ανέγερση Υπαίθριο Γεωργικό Μουσείο.

Η Μαργαρίτα και Βαρνάβας Χατζηλιασή δεν έμειναν ασυγκίνητοι από την προσπάθεια των δυο συνδημοτών τους. Θέλοντας και αυτοί να συνδράμουν, δώρισαν το πατρικό τους στον Δήμο,  εις μνήμην των παιδιών τους.

Αφού έγιναν οι κατάλληλοι χειρισμοί από το Δημοτικό Συμβούλιο, το σπίτι αναπαλαιώθηκε υπό την επίβλεψη του Τμήματος Αρχαιοτήτων και με την βοήθεια του κράτους.

Το σπίτι αυτό, ένα παραδοσιακό δίχωρο με καμάρες, χαρακτηριστικό δείγμα σπιτιού της περιοχής των κοκκινοχωριών. Αποτελείται από το κεντρικό δωμάτιο (το δίχωρο) το σώσπιτο, το νηλιακό, το μαειρκό (κουζίνα) το πλυσταρκό (δωμάτιο πλυσίματος) το σιελωνάρι (αχυρώνας) και τον στάβλο

Το κεντρικό δωμάτιο χρησιμοποιείτο σαν τραπεζαρία και υπνοδωμάτιο για όλη την οικογένεια.

Το σώσπιτο χρησιμοποιείτο σαν εργαστήρι και χώρος φύλαξης των τροφίμων. Εδώ έτρωγαν και ζύμωναν.

Ο νηλιακός είναι καλυμμένος χώρος στην πρόσοψη του σπιτιού. Έχει δυο μεγάλα τοξοειδή ανοίγματα (καμάρες) στην νότια του πλευρά  και χρησιμοποιείτο σαν καθιστικό την ημέρα, αλλά και χώρος ύπνου κατά  τους ζεστούς μήνες του καλοκαιριού. Ονομάζεται έτσι γιατί έχει νότια όψη που επιτρέπει στο φως του ήλιου να περάσει άπλετο μέσα από τις καμάρες, παρέχοντας ιδανική θερμοκρασία και φως σε όλο το σπίτι

Το μαειρκό ήταν το δωμάτιο μέσα στο οποίο μαγείρευαν, έφτιαχναν τα χαλούμια, τα λουκάνικα, τα παστά. Ο ίδιος χώρος χρησιμοποιείτο και σαν πλυσταρκό αλλά και καθιστικό τον χειμώνα, αφού ήταν πιο ζεστό λόγω των νειστιών.(Εστίες φωτιάς για το μαγείρεμα)

Το σιελωνάρι ήταν εσωτερικό δωμάτιο μέσα στον στάβλο και ήταν χώρος αποθήκευσης αχύρου, και άλλων ζωοτροφών. Στον στάβλο έβαζαν τα βόδια το βράδυ και κάποια οικόσιτα ζώα τον χειμώνα. Μέρος του στάβλου χρησιμοποιείτο για την αποθήκευση εργαλείων..

Σήμερα το σπίτι είναι εξοπλισμένο με όλα όσα χρειάζεται ένα παραδοσιακό σπίτι μιας γεωργό κτηνοτροφικής οικογένειας.

Τα εγκαίνια του μουσείου έγιναν τον Ιούνιο του 2000 και έτσι οι Γεώργιος Ττάρος και Παναγιώτης Πλατής ευτύχισαν να δουν το όνειρο τους να γίνεται πραγματικότητα, χωρίς όμως να τους αποδοθεί η ελάχιστη τιμή για την μεγάλη αυτή προσφορά τους.

Το Λαογραφικό Μουσείο είναι ανοικτό για το κοινό και προσφέρεται για μελέτη της τοπικής παράδοσης και λαογραφίας.

 Συχνά χρησιμοποιείται από τον Δήμο Δερύνειας για τέλεση γάμων και πολιτιστικών εκδηλώσεων

                                                                                                       Βίκτωρ Καραγιάννης