Ψήγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής της Δερύνειας (17/3/2021)

 

Τοπικής Αρχιτεκτονικής εξαφάνιση…

Αφορμή για την παρέμβαση αυτή, μου έδωσε η σε εξέλιξη συντήρηση της πετρόκτιστης περίφραξης της εκκλησίας της Παναγίας της Δερύνειας.

Όπως θα έγινε σε πολλούς αντιληπτό, τις τελευταίες μέρες γίνεται συντήρηση (αναπαλαίωση) του Σιμηντηρκού της εκκλησίας της Παναγίας στο χωριό μας.

Η συντήρηση γίνεται από συνεργείο του Τμήματος Αρχαιοτήτων, το οποίο έχει και την γενική ευθύνη για το έργο αυτό.

Για όσους δεν γνωρίζουν την συγκεκριμένη εκκλησία,  θα είναι χρήσιμο αν παραθέσω μερικές πληροφορίες για το ιστορικό της.

Η εκκλησία ήταν αρχικά μονόκλιτη με τρούλο χωρίς νάρθηκα και ήταν κτίσμα πιθανόν του 15^ου αιώνα.

Στις αρχές του 18^ου αιώνα προστέθηκε μικρός νάρθηκας στο δυτικό μέρος του ναού, ενώ τον 19^ον αιώνα προστέθηκε ένα κλίτος στην νότια πλευρά του ναού.

Στις αρχές του 20^ου αιώνα κατεδαφίστηκε ο μικρός νάρθηκας και στην θέση του κτίστηκε ένα κλίτος που κάλυψε όλο το δυτικό μέρος του ναού. Στην ίδια εκείνη περίοδο κτίστηκε και η υπό αναφορά περίφραξη.

Η περίφραξη ( το σιμηντήριν) είναι κτισμένη με τοπικές πέτρες ακανόνιστου σχήματος που σταθεροποιούντο μεταξύ τους με χαλίκια και πηλό από κοκκινόχωμα αναμεμειγμένο με λίγα άχυρα.

Η λιθοδομή αυτή, δεν θα μπορούσε να αντέξει στις καιρικές συνθήκες γι’ αυτό της έγινε επάλειψη με σοβά από ασβεστοκονίαμα.

Ο κτίστης δημιούργησε με το μυστρί του, ανεξίτηλες οριζόντιες ραβδώσεις πάνω στον σοβά και σε όλο το μήκος του τοίχου.

Οι ραβδώσεις εκείνες δεν ήταν κάποια λόξα ή μια στιγμιαία έμπνευση του κτίστη.

Οι ραβδώσεις ήταν ένα πολυεργαλείο προστασίας του τοίχου και των ανθρώπων.

Οι ραβδώσεις εκείνες έχουν όνομα: Στην λαϊκή αρχιτεκτονική ονομάζονται «Τσαρτελλωτό» και οι νευρώσεις που σχηματίζουν ενισχύουν την ανθεκτικότητα του σοβά και του τοίχου γενικότερα.

Οι ραβδώσεις εκείνες, γίνονταν για να απωθούν το νερό της βροχής και για να αποτρέπουν την θάμβωση των ανθρώπων από την πρόσπτωση του λαμπερού ήλιου πάνω στον ασπρισμένο τοίχο.

Όλες εκείνες οι ραβδώσεις πάνω στο σιμηντήριν της εκκλησίας της Παναγίας της Δερύνειας, είναι μέρος της τοπικής αρχιτεκτονικής και τις έφεραν όλοι οι πετρόκτιστοι τοίχοι του χωριού μας.

Η προσπάθεια που γίνεται για συντήρηση της περίφραξης της εκκλησίας της Παναγίας της Δερύνειας, γίνεται χωρίς καμία μελέτη της τοπικής αρχιτεκτονικής και ούτε αυτή λαμβάνεται υπόψη.

Η συντήρηση γίνεται με υλικά ξένα προς τα υλικά και την δομική τεχνική του συγκεκριμένου τοίχου, με αποτέλεσμα να αλλοιώνει τον οπτική και τον χαρακτήρα του.

Δυστυχώς, η άγνοια φαίνεται να μας κρατάει αμέτοχους και άβουλους, αφήνοντας να χαθούν και τα τελευταία ψήγματα της τοπικής μας αρχιτεκτονικής. 

Το «Τσαρτελλωτό» επίχρισμα, είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της τοπικής λαϊκής αρχιτεκτονικής της Δερύνειας και πρέπει να διασωθεί.

Στις φωτογραφίες απεικονίζονται αρκετοί μάρτυρες  της αρχιτεκτονικής αυτής.

Βίκτωρ Καραγιάννης