Έθιμα του «Λαζάρου» και της «Ελιάς ή των Βαΐων »

https://youtu.be/PKUk84hY6cs?si=5R-Ya9mAWH8_y3TH 

Αμυδρές αναμνήσεις από  παλιά έθιμα στα χωριά της Αμμοχώστου.

Το Πάσχα της Ανάστασης, είναι για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς η λαμπροτέρα των εορτών, γι΄αυτό ονομάζεται Λαμπρή ή Λαμπρά, την γιορτάζουμε δηλαδή με λαμπρότητα γιατί είναι η μέρα που με την Ανάσταση του ο Χριστός νίκησε τον θάνατο. Στην λαμπρότητα αυτή συμβάλλει και το εύκρατο κλίμα της άνοιξης, η ανάσταση της φύσης δηλαδή.

Έτσι λοιπόν, η Λαμπρή ως γιορτή, συγκεντρώνει πλειάδα εθίμων που διαφοροποιούνται από τόπο σε τόπο, ακόμα και από χωριό σε χωριό.

Τα χωρία της επαρχίας Αμμοχώστου όπως και όλης της Κύπρου βέβαια, έχουν μια πλούσια παράδοση και ποικιλία Πασχαλινών εθίμων, τα οποία θα προσπαθήσω να σας μεταφέρω σταδιακά, αρχίζοντας από τα ήθη και έθιμα του Λαζάρου και της Ελιάς (Βαΐων)

Θα ήταν όμως παράληψη, αν δεν αναφέρω πως, η προετοιμασία για την μετάβαση στο Πάσχα, αρχίζει την καθαρά Δευτέρα, με την νηστεία της μεγάλης σαρακοστής.

Την ίδια εβδομάδα αρχίζουν και οι «χαιρετισμοί» «τα κοντάτζια» που ψάλλονται στον εσπερινό της Παρασκευής.

Έτσι κάθε Παρασκευή απόγευμα, τα αγόρια του χωριού μαζεύονταν έξω από την εκκλησία όπου χωρίζονταν σε ομάδες και από εκεί επισκέπτονταν τα σπίτια μαζεύοντας ξύλα για την Λαμπρατζιά.

Στη διαδρομή τα παιδιά φώναζαν συνθηματικά « Ξύλα για την φωτιά, ξύλα για το καζάνι, δώστε ότι προαιρείστε, για να δείτε να χαρείτε, τον Ιούδα τον προδότη, τον Ισκαριώτη, που είναι τώρα κρεμασμένος στην αυλή της εκκλησιάς»

Όσοι τύγχανε να μην πήγαιναν στα «κοντάτζια» έδιναν στα παιδιά ξύλα που είχαν φυλαγμένα στην αυλή για δική τους χρήση. Αλλιώς τα παιδιά μάζευαν ξύλα από τα ανοικτά οικόπεδα και τις αλάνες του χωριού. Τα ξύλα τοποθετούνταν σε σορό στην αυλή της εκκλησιάς.

Το Σάββατο του Λαζάρου τα παιδιά μάζευαν κίτρινες μαργαρίτες «λαζάρους ή σιμιλλούκια» τις οποίες περνούσαν με βελόνι πάνω σε κλωστή, φτιάχνοντας στεφάνια που τα φορούσαν γύρω από το κεφάλι τους, στο λαιμό και στα χέρια. Συχνά τα κρέμαγαν και στις πόρτες των σπιτιών.

Κάποια παιδιά φορώντας στεφάνια από λαζάρους, γυρόφερναν μέσα στο χωριό ψάλλοντας τον «Λάζαρο» το τραγούδι του Λαζάρου που είχε ως εξής «Ο Λάζαρος ο δίμιτος ο κότσιηνο πεθύμητος, ακούσαν τον οι όρνιχες τζιαι κάτσαν να γεννήσουν, αυκά να κοτσιηνήσουν το Πάσκα να τσουγκρίσουν»

Στην Ακανθού τα παιδιά τραγουδούσαν ένα μακροσκελές τραγούδι του Λαζάρου που άρχιζε με τους στίχους « Έαρ ημίν επέφανεν, τοις πάσι το μηνύον, την του Λαζάρου έγερσιν, ξένον, φρικτόν σημείον…»

Στα Λιμνιά της Αμμοχώστου, ένας μύθος πέρασε στην παράδοση που έλεγε πως «ερχόμενος ο Λάζαρος στην Κύπρο, έφτασε σε μια περιοχή έξω από την Λάρνακα, όπου υπήρχαν μεγάλοι αμπελώνες. Βλέποντας τα σταφύλια ο Λάζαρος, θέλησε να κόψει ένα τσαμπί για να φάει, αλλά τον μάλωσε ο ιδιοκτήτης. Ενοχλημένος ο Λάζαρος τον καταράστηκε, με αποτέλεσμα οι αμπελώνες να γίνουν άλας και έτσι δημιουργήθηκαν οι παρακείμενες αλυκές» Τα παιδιά στα Λιμνιά λοιπόν, τραγουδούσαν ένα τραγούδι βασισμένο σε εκείνο τον μύθο το οποίο τέλειωνε ως εξής: …και αλυκές εγίνηκαν και στέκουν ως την σήμερον…

Οι οικοδεσπότες, φίλευαν με αυγά τα παιδιά,, που τα μοιράζονταν αργότερα και το κάθε παιδί έπαιρνε τα αυγά στο σπίτι για να τα κοκκινίσουν ή για να τα χρησιμοποιήσουν στην παρασκευή των φλαούνων.

Αξίζει να αναφερθεί πως την ημέρα αυτή οι οικοκυρές αποφεύγανε να κάνουν μπουγάδα ή να απλώσουν ρούχα στον ήλιο και οι άνθρωποι δεν λούζονταν για να μην κιτρινίσουν όπως πίστευαν.

Το απόγευμα της ίδιας μέρας στον εσπερινό, οι πιστοί έπαιρναν στην εκκλησιά μια δέσμη από κλαδιά ελιάς και τα άφηναν εκεί μέχρι και την Πέμπτη της Αναλήψεως. Κάποιοι που δεν πήγαιναν στον εσπερινό, έπαιρναν την ελιά το επόμενο πρωί στη λειτουργία της Κυριακής των Βαΐων.

Την ελιά αυτή που ήταν ευλογημένη, την χρησιμοποιούσαν στο κάπνισμα για προστασία από το μάτι «βάσκανος οφθαλμός»

Την Κυριακή της Ελιάς ή των Βαΐων, οι άντρες καρφίτσωναν στο πέτο τους δυο φύλλα ελιάς σε σχήμα σταυρού και τα άφηναν όλη μέρα δείχνοντας οτι γιόρταζαν και τιμούσαν την μέρα. Πίστευαν πως, ο σταυρός από φύλλα ελιάς τους προστάτευε από το «μάτι»

«Της Ελιάς», γινόταν μεγάλο πανηγύρι στην τάφρο έξω από τα τείχη, κοντά στην είσοδο της παλιάς Αμμοχώστου «της Αμοχούστου» Από το πανηγύρι εκείνο οι χωρικοί αγόραζαν καινούρια ρούχα και παπούτσια για το Πάσχα, εργαλεία για το θέρος που ακολουθούσε, αλλά και ζώα όπως βόδια και γαϊδούρια.

(μετά τις ταραχές του 64, το πανηγύρι της «Ελιάς μεταφέρθηκε στον Άγιο Μέμνωνα)

Η μέρα τελειώνει με τον εσπερινό της «άκαρπης συκιάς» που εορτάζεται την επόμενη μέρα.

Υ.Γ

Αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει άλλα έθιμα ή τραγούδια για τον Λάζαρο και θέλει να τα μοιραστεί μαζί μας μπορεί να το κάνει μέσα από ένα σχόλιο του.

Βίκτωρ Καραγιάννης.