Η Συγκλονιστική Συμβολή της Κύπρου και της Δερύνειας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

28η Οκτωβρίου: Το "ΟΧΙ" της Ελλάδας και η Συγκλονιστική Συμβολή της Κύπρου και της Δερύνειας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Τιμούμε σήμερα την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940, την ημέρα που η Ελλάδα είπε το μεγάλο "ΟΧΙ" απέναντι στο ιταλικό τελεσίγραφο, αποφασίζοντας να αντισταθεί στον φασισμό του Μουσολίνι και στον ναζισμό του Χίτλερ.

Ενώ η βύθιση του Αντιτορπιλικού «Έλλη» τον Αύγουστο του 1940 δεν στάθηκε ικανή αιτία πολέμου για την τότε κυβέρνηση Μεταξά, το τελεσίγραφο λίγους μήνες αργότερα δεν άφησε περιθώρια. Ο Ελληνικός λαός κλήθηκε να υπερασπιστεί την πατρίδα στο Αλβανικό Μέτωπο.

Ωστόσο, η Κύπρος, ως Βρετανική Αποικία, είχε ήδη μπει στον πόλεμο νωρίτερα, στις 3 Σεπτεμβρίου 1939, μόλις η Μεγάλη Βρετανία κήρυξε τον πόλεμο ενάντια στη Γερμανία.

Η Μαζική Συμμετοχή και το Κυπριακό Σύνταγμα

Η απόφαση των Ελλήνων να αντισταθούν βρήκε τους Κυπρίους ενεργούς, με την κατάταξη να ξεκινά ήδη από τον Οκτώβριο του 1939. Οι χιλιάδες Κύπριοι που εντάχθηκαν στον Αγγλικό στρατό υποκινούνταν από αγνό πατριωτισμό, την ελπίδα για ανεξαρτησία και την ανάγκη για σταθερό εισόδημα.

Το 1940 συστάθηκε το «Κυπριακό Σύνταγμα», όπου κατετάγησαν 12.250 πολίτες. Συνολικά, υπολογίζεται ότι περίπου 35.000 Κύπριοι στρατεύτηκαν.

Η Συμβολή της Κύπριας Γυναίκας

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή των Κυπρίων γυναικών. Υπολογίζεται ότι 778 Κύπριες κατετάγησαν εθελοντικά, κυρίως στη Γυναικεία Βοηθητική Αεροπορική Δύναμη (WAAF) και στην A.T.S., υπηρετώντας ως τηλεφωνήτριες, οδηγοί και γραφείς. Ήταν πρωτοπόρες, αντιμετωπίζοντας τις προκαταλήψεις της εποχής. Πέρα από την κατάταξη, χιλιάδες γυναίκες δώρισαν τις βέρες των αρραβώνων τους για την οικονομική ενίσχυση της Ελλάδας.

Η Συμβολή της Δερύνειας

Η Δερύνεια συνέβαλε στον αγώνα με ιδιαίτερη ένταση. Συνολικά 35 νέοι από τη μικρή Δερύνεια άφησαν πίσω τις οικογένειές τους και κατατάχθηκαν στον Συμμαχικό Στρατό, σχεδόν όλοι φτωχοί αγρότες.

• Οι Πρώτοι Μισθοφόροι: Περισσότεροι από 20 νέοι εντάχθηκαν εθελούσια ως μισθοφόροι. Μετά την εκπαίδευση σε Κύπρο και Αίγυπτο, στάλθηκαν στην Κρήτη και στην ηπειρωτική Ελλάδα (όπως στη μάχη του Μάλεμε). Όσοι πολέμησαν εκεί πιάστηκαν αιχμάλωτοι από τους Γερμανούς και στάλισαν για καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία.
• Η Οργανωμένη Ομάδα του ΑΚΕΛ: Αργότερα, έντεκα μέλη του σωματείου "ΟΜΟΝΟΙΑ" της Δερύνειας εντάχθηκαν οργανωμένα, μετά από την έκκληση του ΑΚΕΛ. Η ομάδα αυτή, που έφυγε τραγουδώντας το συγκινητικό «έχε γεια γλυκιά μου μάνα, έχε γεια παντοτινά, φεύγω για να πολεμήσω για μια μάνα πιο γλυκιά», στάλθηκε να πολεμήσει στην Ιταλία.
• Τιμή: Ορισμένοι Δερυνειώτες επέστρεψαν με μετάλλια ανδρείας, ενώ το 2001 ο Δήμος Δερύνειας εξέδωσε το ιστορικό βιβλίο «Μνήμη και Τιμή – Η συμμετοχή της Δερύνειας στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο».

Ο Πόλεμος στο Κυπριακό Έδαφος και οι Συνέπειες

• Πολιτικό Κλίμα: Ο ενθουσιασμός μετά το «ΟΧΙ» οδήγησε τους Κυπρίους να υψώνουν ελληνικές σημαίες (παρά την απαγόρευση του κατοχικού διατάγματος) και να ζητωκραυγάζουν «Ζήτω η Ελλάς, ζήτω η Αγγλία, ζήτω η νίκη». Το φιλογερμανικό κίνημα, που είχε εμφανιστεί νωρίτερα, σίγησε.
• Βομβαρδισμοί: Από το 1941, η Κύπρος δέχτηκε εχθρικές επιθέσεις σε λιμάνια και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Αρκετοί άμαχοι έχασαν τη ζωή τους και κτίρια καταστράφηκαν, όπως ο μεσαιωνικός ναός του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων στην Αμμόχωστο.
• Ανθρωπιστική Συμβολή: Η Δερύνεια, ο Καραβάς και πιθανόν άλλα χωριά  φιλοξένησαν Έλληνες πρόσφυγες από τα Δωδεκάνησα (κυρίως Χίο και Ικαρία), που βρίσκονταν υπό ιταλική κατοχή.
• Γερμανοί Αιχμάλωτοι: Στο στρατόπεδο «Golden Sands» στον Άγιο Μέμνωνα κρατούνταν Γερμανοί αιχμάλωτοι. Αυτοί οι αιχμάλωτοι εισήγαγαν στην περιοχή την τεχνική της κατασκευής οριζόντιας στέγης από μπετόν (πλάκα).

Απολογισμός και Αθέτηση Υπόσχεσης

Συνολικά, 600-650 Κύπριοι εθελοντές έχασαν τη ζωή τους σε διάφορα μέτωπα, ενώ περίπου 2.059 πιάστηκαν αιχμάλωτοι.

Οι πολεμιστές επέστρεψαν χαρούμενοι για τη νίκη, αλλά με μια μεγάλη πικρία: Οι Άγγλοι αθέτησαν την υπόσχεσή τους για παραχώρηση ανεξαρτησίας στην Κύπρο, γεγονός που οδήγησε σε εντατικοποίηση του ενωτικού κινήματος.

Τιμή και Δόξα στους Ήρωες θύματα του πολέμου.

Βίκτωρ Καραγιάννης