Άγιος Κωνσταντίνος και Δερύνεια! (21/5/2014)

Η εκκλησία μας σήμερα, 21 Μαίου, γιορτάζει την μνήμη των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.

Πόσοι όμως ξέρουν ή θυμούνται την σημασία που έδιναν οι κάτοικοι της  Δερύνειας στη γιορτή αυτή;

Όπως μαρτυρούν οι παλαιότεροι,  η γιορτή του Αγίου Κωνσταντίνου γιορταζόταν με λαμπρότητα και σε αυτή συμμετείχαν όλοι οι Δερυνειώτες αλλά και πάρα πολλοί κάτοικοι Παραλιμνίου.

Η ημέρα της γιορτής  του Αγίου Κωνσταντίνου τοποθετείτε χρονικά στα μέσα του θέρους και όπως ήταν λογικό όλοι οι χωρικοί ασχολούντο με τον θερισμό των σιτηρών εκείνη την περίοδο.

Ο κόσμος τότε ήτα φτωχός και αναγκαζόταν να ξενοδουλεύει  σε περιοχές της Μεσαρκάς μακριά από το χωριό.

Αυτή η δυσκολία δεν στεκόταν εμπόδιο στην λατρεία του Αγίου Κωνσταντίνου.

Οι Δερυνειώτες λοιπόν που δούλευαν στην ξέρα της Μεσαρκάς κάτω από τον καυτό ήλιο του Μάη, παρατούσαν τις δουλειές τους και επέστρεφαν στο χωριό για να γιορτάσουν μαζί με τους υπόλοιπους συγχωριανούς την γιορτή του Αγίου Κωνσταντίνου.

Από τον Εσπερινό και την λειτουργία δεν έλειπε κανείς.

Στον περίβολο της εκκλησίας στήνονταν οι γνωστές στους Δερυνειώτες Καλύφες που λειτουργούσαν ως καφενεία  τα οποία  σέρβιραν καφέ, τσάι και λουκούμια.

Μετά την λειτουργία και αφού οι πιστοί έτρωγαν τα κόλλυβα και αγόραζαν τα απαραίτητα πωρικά, ξεκουράζονταν στις καλύφες περιμένοντας να παρακολουθήσουν την Τζόγια.

Η τζόγια ήταν αγώνας ιπποδρομίας που ξεκινούσε από την λίμνη και τερμάτιζε πιο πέρα από την εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου. (Η λέξη τζόγια έχει ρίζα ισπανική όμοια με τον τζόγο και σημαίνει έπαθλο) Η ιπποδρομία αυτή  ονομαζόταν Τζόγια από το έπαθλο, ένα μικρό χρηματικό ποσό δεμένο μέσα σε άσπρο μαντήλι που κρεμόταν από την άκρη ενός καλαμιού το οποίο βαστούσε ένας από τους διοργανωτές στο τέρμα της διαδρομής. Ο νικητής  άρπαζε το κομπόδεμα και χωρίς να σταματήσει κατευθυνόταν στο σπίτι του για να ταΐσει το άλογο και να το καπνίσει (για προστασία από το μάτι) και μετά επέστρεφε στο πανηγύρι για να τον συγχαρούν οι παρευρισκόμενοι.

Βλέπουμε λοιπόν λαμπριάτικα έθιμα να επαναλαμβάνονται και στη γιορτή του Αγίου Κωνσταντίνου προσδίδοντας λαμπρότητα και σε αυτή τη γιορτή.

Γιατί όμως οι Δερυνειώτες γιόρταζαν τον Άγιο Κωνσταντίνο με τόση λαμπρότητα;

Η απάντηση είναι άγνωστη σε εμάς, όμως ένα είναι δεδομένο, στα βενετικά έγγραφα των αρχών του 16^ου αιώνα, το ύψωμα πάνω στο οποίο είναι κτισμένη σήμερα η Δερύνεια ονομαζόταν Ύψωμα του Αγίου Κωνσταντίνου και βρισκόταν 4 λεύγες νότια της Αμμοχώστου.

Στις εν γνώση σε εμάς πηγές δεν αναφέρεται η ύπαρξη χωριού ή εκκλησίας πάνω στο ύψωμα αυτό, αλλά γίνεται εκτενής αναφορά στο πηγάδι του Αγίου Κωνσταντίνου που είχε άφθονο πόσιμο νερό και το ένωσαν με αγωγό για να υδροδοτήσουν την Αμμόχωστο. (Βλέπε Λαγούμια του Αγίου Κωνσταντίνου)

Φαίνεται λοιπόν πως,  κατά την περίοδο της πολιορκίας της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς, οι πρώτοι κάτοικοι της Δερύνειας κατατρεγμένοι έφυγαν από τα σπίτια τους φτάνοντας  στο ύψωμα του Αγίου Κωνσταντίνου όπου  έκτισαν  το νέο τους χωριό.

Είναι σχεδόν σίγουρο  πως  πάνω στο ύψωμα του Αγίου Κωνσταντίνου και δίπλα στο ομώνυμο πηγάδι υπήρχε παλαιότερη της σημερινής  εκκλησία από την οποία πήρε το όνομα του το εν λόγω ύψωμα.

Ίσως οι πρώτοι κάτοικοι της σημερινής Δερύνειας να εκκλησιάζονταν στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου μέχρι που μπόρεσαν να κτίσουν την καινούρια τους  εκκλησία.

Όλα συνηγορούν στην εξαγωγή του ασφαλούς συμπεράσματος  πως, η σύνδεση του ονόματος του Αγίου Κωνσταντίνου με την περιοχή αλλά και η πιθανή χρήση της εκκλησίας ως πρώτης εκκλησίας της Δερύνειας, έδωσε στον Άγιο Κωνσταντίνο ξεχωριστή θέση  μέσα στην συνείδηση των Δερυνειωτών και η ευλάβεια αυτή μεταφέρθηκε από γενιά σε γενιά μέχρι τις μέρες μας

Βίκτωρ Καραγιάννης