Η Δερύνεια και οι κάτοικοι της (16/6/2016)

https://youtu.be/4kyk4u4IQ2Y?si=7HIdvXjUCQqobLx2 

Στο νοτιοανατολικό άκρο της Κύπρου,  γύρω στα πέντε χιλιόμετρα νότια της Αμμοχώστου, πάνω στο ύψωμα που λεγόταν του Αγίου Κωνσταντίνου και σε υψόμετρο 70 μέτρα πάνω από την θάλασσα, βρίσκεται η Δερύνεια του σήμερα.

Σύμφωνα με την απογραφή πληθυσμού του 2011 η Δερύνεια έχει 5758 κατοίκους μη συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων της Κάτω Δερύνειας, που σήμερα είναι διασκορπισμένοι σε όλη την Κύπρο, πρόσφυγες στην ίδια τους την γη.

Η Δερύνεια με απόφαση των κατοίκων της το 1994 έχει αναβαθμιστεί σε Δήμο και στα δημοτικά της όρια περιλαμβάνονται οι οικισμοί της Δερύνειας, των Στροβιλιών, ο κατεχόμενος από τους τούρκους οικισμός της Κάτω Δερύνειας και ο οικισμός αυτοστέγασης προσφύγων.

Η Δερύνεια έχει έκταση 32.31 τετραγωνικά χιλιόμετρα από τα οποία 21.63 τετραγωνικά χιλιόμετρα βρίσκονται εντός της κατεχόμενης περιοχής και μέσα στη γραμμή αντιπαράταξης.

Η Δερύνεια συνορεύει με το Παραλίμνι, την Σωτήρα, το Φρέναρος, τις Βρετανικές Βάσεις, την Αχερίτου και την Αμμόχωστο.

Παραδοσιακά η Δερύνεια ήταν αγροτικό χωριό και οι κάτοικοι του φτωχοί γεωργοί και κτηνοτρόφοι που κατά καιρούς καλλιεργούσαν δημητριακά, αμπέλια, ρόδια, βαφόριζα, εσπεριδοειδή, χαρούπια, αμύγδαλα και πολύ αργότερα  πρώιμα λαχανικά και  καρπούζια, ενώ στις μέρες μας καλλιεργείται ευρέως η φράουλα.

Κατά την Φραγκοκρατία οι κάτοικοι της Δερύνειας ασχολούντο με την σηροτροφία και πολύ πιθανόν με την καλλιέργεια ρυζιού αφού όπως αναφέρει ο Louis Palma di Cesnola την εποχή εκείνη στη γειτονική λίμνη καλλιεργούσαν ρύζι.

Οι γυναίκες ασχολούνταν με την υφαντουργία, την σηροτροφεία και την οικόσιτη κτηνοτροφία. Παράλληλα βοηθούσαν στο θέρος και στην συγκομιδή των καρπών

Στα μέσα του 20^ου αιώνα και αφού η Αμμόχωστος είχε αναπτυχτεί σε ναυτιλιακό κέντρο, οι κάτοικοι της Δερύνειας άρχησαν να αναζητούν δουλειά εκεί,  αφού η ζωή στο χωριό ήταν σκληρή και η φτώχια μεγάλη, μιας και η γη τους δεν είχε καμία αξία.

Αυτή η μορφή ζωής των κατοίκων της Δερύνειας άλλαξε από την μια μέρα στην άλλη, αφού η τουρκική εισβολή τους στέρησε την πρόσβαση προς την πόλη και τους αφαίρεσε κάθε δικαίωμα αξιοποίησης της γης τους

Μετά την τούρκικη εισβολή του 1974 οι δερυνειώτες έψαξαν αλλού δουλειά και η ειρωνεία της τύχης τους έφερε να εργάζονται ως υπάλληλοι στην τουριστική βιομηχανία, ενώ προηγουμένως η γη τους είχε όλα τα εχέγγυα για να αναπτυχτεί τουριστικά

Σήμερα οι κάτοικοι της Δερύνειας δραστηριοποιούνται σε οικογενειακές μικρές επιχειρήσεις και στη τουριστική βιομηχανία. Οι λίγοι που  παρέμειναν στην γεωργία, ασχολούνται με την καλλιέργεια της φράουλας και σε μικρότερη κλίμακα με τα λαχανικά. Η κτηνοτροφία είναι ασήμαντη

Παρά τα πέτρινα χρόνια και την δύσκολη ζωή που πέρασαν οι κάτοικοι της Δερύνειας, δεν παρέλειψαν να προσφέρουν μόρφωση στα παιδιά τους και η λειτουργία σχολείου στην Δερύνεια, μαρτυρείται μέσα από το μηναίο της εκκλησίας της Παναγίας . Συγκεκριμένα στο μηναίο αυτό, που είναι έκδοση του 1548μ.Χ  υπάρχει μαρτυρία, γραμμένη από τον δάσκαλο του χωριού, που αναφέρει ότι καταγόταν από το Λιοπέτρι και στις 30 Νοεμβρίου το 1675μ.Χ ήρθε στην Δερίγνια για να μάθει στα παιδιά τα ιερά γράμματα

Σήμερα στην Δερύνεια λειτουργούν τρία δημοτικά σχολεία και ένα γυμνάσιο.

Το πότε κτίστηκε η Δερύνεια είναι άγνωστο, αλλά με μεγάλη επιφύλαξη μπορούμε να την τοποθετήσουμε χρονικά στα τέλη του 13^ου αιώνα και επί βασιλείας του Ερρίκου του Β΄ Την εποχή εκείνη η Παλαιστίνη και η Συρία έπεσαν στα χέρια των Μαμελούκων και η Κύπρος κατακλύστηκε από ξένους που κατατρεγμένοι, έφευγαν από τα μέρη εκείνα. Μετά το γεγονός αυτό, ο Ερρίκος ο Β΄ παραχώρησε στους ιππότες την Αμμόχωστο και την περιοχή γύρω από αυτή, δίνοντας την ευκαιρία ανάπτυξης της Αμμοχώστου και την δημιουργία νέων οικισμών στα περίχωρα της.

Η παλαιότερη και αδιαμφισβήτητη μαρτυρία ύπαρξης της Δερύνειας μας έρχεται μέσα από Γενουατικά έγγραφα που αναφέρουν ότι, το 1447μ.Χ ο γενουάτης διοικητής της Αμμοχώστου Pietro di Marco συγκάλεσε σύσκεψη και σε αυτή παρακάθισαν αντιπρόσωποι από τα χωριά Trapeza, Dirignia και Sanctificahius. Δηλαδή στη σύσκεψη αυτή παρευρέθηκαν αντιπρόσωποι από τα χωριά που ήταν μέσα στην ζώνη των 2 ιταλικών μιλίων που έλεγχαν οι Γενουάτες.

Μια άλλη μαρτυρία είναι το χειρόγραφο αντίγραφο της απογραφής των χωριών που έγινε από τους Βενετούς το 1520μ.Χ και σε αυτή η Δερύνεια αναγράφεται ως Dirignia

Στους χάρτες η Δερύνεια πρωτοεμφανίζεται σε χάρτη του Matheo Pagano έκδοσης 1538μ.Χ. Στον χάρτη αυτό η Δερύνεια είναι τοποθετημένη δυτικά του Κουμουνταντά, και πιθανόν στην τοποθεσία Χαλάσματα που γειτνιάζει με την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Φάραγγα

Σημαντικοί για την ιστορία της Δερύνειας είναι δυο χάρτες που μας δείχνουν ότι στην περιοχή υπήρχαν δυο χωριά με παρόμοιο όνομα. Αυτοί οι χάρτες είναι οι εξής: Ο πρώτος είναι του 1754μ.Χ και σχεδιάστηκε από τον Alexander Drummond και σε αυτόν σημειώνονται τα χωριά Terusia και Diridia, ο δεύτερος χάρτης είναι του Jean Baptiste Bourgignon χρονολογίας 1762μ.Χ και στον οποίο τα δυο αυτά χωριά φαίνονται στην ίδια θέση όπως και στον πρώτο και αναφέρονται με τις ονομασίες Terinia και Deridia.

Μέσα από τις πληροφορίες που μας δίνουν οι χάρτες, εύκολα μπορούμε να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι πράγματι, η παράδοση που θέλει τους κατοίκους της Δερύνειας να ήρθαν από κάπου αλλού είναι σωστή, αλλά καθώς τα χρόνια περνούσαν, ο κόσμος ξέχασε από πού ήρθε.

Η επικρατούσα άποψη ότι οι κάτοικοι της Δερύνειας ήρθαν από το Θερυμιό, δηλαδή από τα ανατολικά, καταρρίπτεται από τα στοιχεία που μας δίνουν οι χάρτες. Στον πρώτο χάρτη η Δερύνεια τοποθετείται βορειότερα και στους άλλους δυο χάρτες φαίνονται δυο χωριά, το ένα βορειότερα του άλλου και στην ίδια ευθεία με την Αμμόχωστο. Άρα λοιπόν εξάγεται το συμπέρασμα ότι ναι, οι κάτοικοι της Δερύνειας ήρθαν από κάπου αλλού και  ο χώρος προέλευσης τους τοποθετείται βόρεια. Μεγάλη είναι η πιθανότητα, τα Χαλάσματα να ήταν η Dirignia της Φραγκοκρατίας.

Στην τοποθεσία Θερυμιό (η ονομασία προέρχεται από την λέξη δρυμός) και εννοεί την περιοχή που καλύπτεται από πυκνή βλάστηση) υπήρχε οικισμός άγνωστης ονομασίας που άκμασε στους βυζαντινούς χρόνους και σύμφωνα με μαρτυρίες εκεί βρέθηκαν νομίσματα που στην μια τους πλευρά απεικονίζονταν οι τρεις ιεράρχες. Τα μόνα νομίσματα κυπριακής κοπής, που απεικονίζουν τρεις μορφές, είναι κοπής 627μ.Χ και παρουσιάζουν τον αυτοκράτορα Ηράκλειο μαζί με την σύζυγο του και τον γιο του. Ο οικισμός αυτός πιθανόν να καταστράφηκε από τους άραβες επιδρομείς το 649μ.Χ

Η ονομασία της Δερύνειας είναι άγνωστο τι σημαίνει και από πού προήλθε. Η άποψη ότι η Δερύνεια πήρε το όνομα της από τον Γερήνιο Νέστωρα είναι μάλλον λανθασμένη, αφού ο Νέστωρας επέστρεψε στην πατρίδα του αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο. Επίσης τίποτα δεν επιβεβαιώνει την ύπαρξη οικισμού της περιόδου εκείνης

Η Δερύνεια σε όλες τις πηγές αναγράφεται ως Dirignia ή Dirigna. Οι δυο αυτές ονομασίες, ως λέξεις έχουν ιταλική ρίζα  και πιθανόν να προέρχονται από την λέξη digrignia που στα ελληνικά μεταφράζεται σε <<αλέθει>> και αυτό μας παραπέμπει στον παρακινδυνευμένο συνειρμό ότι, η Δερύνεια πιθανόν να πήρε το όνομα της, από αλευρόμυλους που ίσως υπήρχαν στην περιοχή. Χωριά με ονομασία που καταλήγει σε gna απαντώνται στην βόρεια Ιταλία και στο ιταλικό μέρος της Ελβετίας. Η πρώτη φορά που η ονομασία της Δερύνειας γράφτηκε στα ελληνικά ήταν το 1601μ.Χ και φαίνεται σε χειρόγραφες σημειώσεις του ιερέα του χωριού, που τις καταχωρούσε στο μηναίο της εκκλησιάς. Στη περίπτωση αυτή η Δερύνεια γράφεται ως Διρίγνια. Δηλαδή είναι μια απευθείας μετάφραση από τα ιταλικά στα ελληνικά. Στα πρώτα χρόνια της αγγλοκρατίας η Δερύνεια γραφόταν ως Δερίνια.

Η άποψη ότι η ονομασία της Δερύνειας προήρθε από το όνομα κάποιου Φράγκου ευγενή που κατοικούσε στην τοποθεσία Βουνό, είναι απλά μια ανάμιξη του μύθου με την πραγματικότητα. Στην πραγματικότητα στην τοποθεσία Βουνό είχαν στρατοπεδέψει οι άγγλοι στα πρώτα χρόνια της άφιξης τους στην Κύπρο για να αποφύγουν το ανθυγιεινό κλίμα των τότε βαλτότοπων της Αμμοχώστου. Εκεί έκτισε την κατοικία του και ο άγγλος διοικητής. Η κατοικία αυτή εγκαταλείφτηκε όταν τα αγγλικά στρατεύματα μεταφέρθηκαν σε άλλες περιοχές. Τα ερείπια της κατοικίας αυτής έστεκαν μέχρι τα μέσα του 20^ου αιώνα και ήταν πόλος έλξης των νεαρών της εποχής.

Σίγουρα η ιστορία της Δερύνειας είναι ταυτισμένη με αυτήν της Αμμοχώστου και χρίζει επιστημονικής έρευνας

Μνημεία ιστορικού ενδιαφέροντος είναι η εκκλησία της Παναγίας που κτίστηκε αρχικά σαν μονόκλιτη με τρούλο και η ανέγερση της τοποθετείται στον 14^ον ή 15^ον αιώνα.

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου που και αυτή κτίστηκε ως μονόκλιτος στα μέσα του 16^ου αιώνα

Η εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου πιθανόν να κτίστηκε τον 16^ον αιώνα και  είναι άμεσα συνδεδεμένη με το Βενετικό υδραγωγείο που είναι κτίσμα του 1546μ.Χ. Από την εκκλησία αυτή πήρε το όνομα του το ύψωμα πάνω στο οποίο είναι κτισμένη σήμερα η Δερύνεια. Αυτό μας δείχνει ότι η εκκλησία  ήταν μεγάλης σημασίας την εποχή που κτίστηκε και ότι ο Άγιος Κωνσταντίνος λατρευόταν με λαμπρότητα.  Αυτή η λατρεία κράτησε μέχρι το 1974 και την ημέρα της γιορτής του έρχονταν προσκυνητές από όλα τα χωριά της περιοχής. Μέχρι τα μέσα του 20^ου αιώνα γινόταν μεγάλο πανηγύρι και διοργανώνονταν εκδηλώσεις όπως οι Καλύφες, ιπποδρομίες και αγώνες δρόμου

Οι Δερύνεια προσφέρει στον πολιτισμό μέσα από την λειτουργία ομάδων, όπως είναι η χορωδία, οι θεατρικές ομάδες παίδων και ενηλίκων, το χορευτικό συγκρότημα, το μουσικό συγκρότημα νέων και διοργανώνει εκδηλώσεις σε συνεργασία με όλα τα οργανωμένα σύνολα του Δήμου.

Οι εκδηλώσεις που ξεχωρίζουν είναι, οι Καλύφες της Λαμπρής που διοργανώνονται από τον Μορφωτικό Σύλλογο Αναγέννησης και το Φεστιβάλ Φράουλας που σε αυτό συμμετέχουν όλα τα οργανωμένα σύνολα και είναι υπό την αιγίδα του Δήμου.

Η Δερύνεια έχει δώσει τον παρών της σε όλους τους αγώνες του Έθνους και κατά καιρούς πολλά παιδιά της θυσιάστηκαν στον βωμό της ελευθερίας.

Στον αθλητισμό η Δερύνεια έχει αφήσει το δικό της στίγμα, αφού οι κάτοικοι της ήταν από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με την πετόσφαιρα και το ποδόσφαιρο. Η πετόσφαιρα θεωρείται παραδοσιακό άθλημα των νέων της Δερύνειας. Κατά καιρούς αθλητές από την Δερύνεια διέπρεψαν στον κλασσικό αθλητισμό, στην πετόσφαιρα, στο ποδόσφαιρο και την σκοποβολή, ενώ πολύ καλές επιδόσεις έχουν επιτύχει στην αντισφαίριση.

Στην Δερύνεια δραστηριοποιούνται ομάδες πετόσφαιρας, ποδοσφαίρου, ποδοσφαίρου σάλας, αντισφαίρισης και σκοποβολής, ενώ αρκετοί είναι αυτοί που ασχολούνται με την ποδηλασία.

Πολύ καλές επιδόσεις παρουσιάζει και ο Σκακιστικός Όμιλος της Δερύνειας.

Τέλος, καλό είναι να αναφερθεί ότι, οι κάτοικοι της Δερύνειας είναι φιλήσυχοι και δεκτικοί και για τον λόγο αυτό πολλοί είναι οι ξένοι που έχουν αναζητήσει στέγη μέσα στα δημοτικά όρια της Δερύνειας.

Στην Δερύνεια ο επισκέπτης μπορεί να κινηθεί άφοβα και ελεύθερα και μπορεί να επισκεφτεί τα εκκλησιαστικά μνημεία, το Λαογραφικό Μουσείο, το Θεματικό Πάρκο Ύδρευσης και από μακριά να ατενίσει την κατεχόμενη Αμμόχωστο.

Περπατώντας στις γειτονιές της Δερύνειας ένας επισκέπτης εύκολα μπορεί να μιλήσει με τους κατοίκους και να κάνει φιλίες.

Για ξεκούραση  προσφέρονται οι δυο σύλλογοι και μερικά καφενεία που βρίσκονται μέσα στην κεντρική πλατεία. Επίσης μικρές ταβέρνες προσφέρουν εύγευστο φαγητό.

                                                                                                      Βίκτωρ Καραγιάννης