Η Συμμετοχή των Κυπρίων στους Παγκόσμιους Πολέμους.
Το
παράδειγμα της Δερύνειας.
Τιμούμε σήμερα την επέτειο
της απόφασης των Ελλήνων να αντισταθούν στον φασισμό του Μουσολίνι και στον ναζισμό
του Χίτλερ λίγο αργότερα.
Η απόφαση των Ελλήνων
να μπουν στον πόλεμο εναντίον των φασιστικών δυνάμεων του άξονα δεν άφησε ασυγκίνητους
και απαθείς τους Κυπρίους.
Χιλιάδες ήταν οι Κύπριοι
που έλαβαν μέρος στον Παγκόσμιο πόλεμο με τον Αγγλικό στρατό. Μαζί τους και αρκετοί
νέοι της Δερύνειας.
Από τις αρχές του Παγκοσμίου
πολέμου άρχισαν να εντάσσονται στον Αγγλικό στρατό νέοι από την Δερύνεια υποκινούμενοι
από αγνό πατριωτισμό, αλλά και από την υπόσχεση των Άγγλων για ανεξαρτησία της Κύπρου
με το τέλος του πολέμου. Ένας άλλος βασικός λόγος ήταν και η εξασφάλιση ενός σταθερού
και ικανοποιητικού εισοδήματος για κάλυψη των αναγκών των οικογενειών τους.
Ένας ένας και από μόνοι
τους λοιπόν οι Δερυνειώτες εντάσσονταν εθελούσια ως μισθοφόροι στον Αγγλικό στρατό.
Οι μισθοφόροι αυτοί,
που ο αριθμός τους ξεπερνούσε τους 20 έτυχαν μιας στοιχειώδους εκπαίδευσης στην
Κύπρο και ακολούθως στάλθηκαν στην Αίγυπτο όπου εκπαιδεύτηκαν σε πραγματικές συνθήκες
πολέμου.
Μετά την εκπαίδευση
τους οι πλείστοι από αυτούς στάλθηκαν στην Κρήτη και στην ηπειρωτική Ελλάδα. Όσοι
από αυτούς πολέμησαν εκεί, πιάστηκαν αιχμάλωτοι από τους Γερμανούς και στάλισαν
για καταναγκαστική εργασία στα εργοστάσια της Γερμανίας.
Αργότερα μια άλλη ομάδα
νέων της Δερύνειας, ένδεκα τον αριθμό, εντάχθηκαν στον Αγγλικό στρατό ως εθελοντές
μετά από έκκληση του ΑΚΕΛ για ενίσχυση της αντίστασης εναντίον του Φασισμού.
Η ομάδα αυτή οργανωμένα
έφυγε από το χωριό τραγουδώντας «έχε γεια γλυκιά μου μάνα, έχε γεια παντοτινά, φεύγω
για να πολεμήσω για μια μάνα πιο γλυκιά» ενώ τους κατευόδωνε όλο το χωριό με χειροκροτήματα
και επευφημίες.
Η ομάδα αυτή, μετά
από εκπαίδευση στην Κύπρο και την Αίγυπτο στάλθηκε στην Ιταλία για εκδίωξη των Ιταλό
Γερμανών φασιστών.
Όλοι οι Δερυνειώτες πολεμιστές
επέστρεψαν στο χωριό μετά το τέλος του πολέμου, χαρούμενοι για την νίκη αλλά πικραμένοι
αφού οι Άγγλοι αθέτησαν την υπόσχεση τους για παραχώρηση ανεξαρτησίας στην Κύπρο.
Εκτός από τους εθελοντές
στρατιώτες, η Δερύνεια συνεισέφερε στον αγώνα της Ελλάδας μέσα από εράνους αλλά
και με φιλοξενία προσφύγων από τα Δωδεκάνησα που τότε βρίσκονταν υπό Ιταλική κατοχή.
Αρκετές ήταν οι οικογένειες στη Δερύνεια που φιλοξένησαν πρόσφυγες από την Χίο κυρίως.
Βαλκανικοί Πόλεμοι –
Α’ Παγκόσμιος πόλεμος.
Με την επέτειο του
ΟΧΙ συμπίπτει και η επέτειος της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης και της Βορείου
Ελλάδας γενικότερα.
Σε εκείνους τους αγώνες
αλλά και στον παγκόσμιο πόλεμο που ακολούθησε, έδωσε το παρών της και η Δερύνεια
όπως και όλη η Κύπρος.
Λόγω της μη έγκαιρης καταγραφής
των γεγονότων και άλλων στοιχείων που αφορούν αυτή την συγκεκριμένη περίοδο συμμέτοχης
της Δερύνειας στους αγώνες του Έθνους, υπάρχει μια σύγχυση ως προς τον χρόνο συμμετοχής,
τις περιοχές, αλλά και τους ίδιους τους πολέμους.
Οι παλαιότεροι Δερυνειώτες
μαρτυρούσαν αυτή την συμμετοχή, αλλά έκαναν αναφορά σε πόλεμο της εποχής εκείνης,
χωρίς όμως να είναι σε θέση να πουν με ακρίβεια αν ήταν στους Βαλκανικούς ή
στον Παγκόσμιο πόλεμο, αφού οι πόλεμοι εκείνοι ήταν συνεχόμενοι.
Το μόνο που θυμόντουσαν
και μπορούσαν να πουν, ήταν πως, πήγαιναν στην Ελλάδα ως εθελοντές μουλάρηδες (ημιονηγοί)
για να διώξουν τους Τούρκους.
Μερικοί από αυτούς
που συμμετείχαν σε εκείνους τους πολέμους ήταν τα αδέλφια Μιχαήλης, Ανδρέας, Γιώργος
Κώνσταντου, ο Γιάννης Νιάνιας, Αδάμος Φένεκης, κ.α.
Πιο κάτω θα κάνω αναφορά
σε ένα από αυτούς που αγνοείται από τότε.
Γιώργος Κώνσταντου.
Ο Γιώργος Κώνσταντου ήταν
ο μικρότερος αδελφός των Μιχαήλη και Ανδρέα Κώνσταντου που έλαβαν μέρος στους Βαλκανικούς
πολέμους όπως ανάφερα νωρίτερα και θα δούμε το ιστορικό τους στη συνέχεια.
Με την έναρξη των Βαλκανικών πολέμων το 1912 ο Μιχαήλης δήλωσε παρών και
υπηρέτησε ως Μουλάρης στο Μακεδονικό Μέτωπο.
Τον ακολούθησε ο Ανδρέας που και αυτός υπηρέτησε στο Μακεδονικό Μέτωπο ως
Μουλάρης.
Τα δυο αυτά αδέλφια δεν είναι γνωστό πότε επέστρεψαν από εκείνο τον πόλεμο,
αλλά σίγουρο είναι πως έφυγαν και πάλι από την Κύπρο το 1915 για να εργαστούν ο
μεν Ανδρέας στην Αμερική, ο δε Μιχαήλης στην Αργεντινή και στο Περού αργότερα.
Ο μικρότερος γιος της οικογένειας Κώνσταντου, ο Γιώργος, αν και ανήλικος
τότε, ένιωσε τον πατριωτισμό να ξυπνά μέσα του και προσφέρθηκε να υπηρετήσει.
Λόγω ηλικίας δεν έγινε δεκτός, αλλά βρήκε τον τρόπο και με ψεύτικα στοιχεία
μπόρεσε να εξασφαλίσει «πάσο» και να φύγει για το μέτωπο για να μην επιστρέψει
ποτέ.
Πρέπει όμως να έφταναν κάποια νέα του στο χωριό. Αυτό φαίνεται μέσα από την
μαρτυρία του μακαριστού γείτονα μου Κουμή (Μουάμεθα)που έλεγε πως όταν ήταν
μαθητής, ο δάσκαλος του ο Ελευθέριος Ιακώβου, ρωτούσε τους μαθητές: πως
πολεμούν οι Έλληνες; και εκείνοι έπρεπε να απαντούν με δυνατή φωνή «σαν τον
Γεώργιο Κώνσταντο». Την ίδια πληροφορία μου έδωσε και ο Γιώργος Τσούκας που την
άκουσε από τον Παπάλουκα.
Μια άλλη πληροφορία λέει πως, κάπου στο Μακεδονικό Μέτωπο, σε μια ανάπαυλα
των εχθροπραξιών, συναντήθηκαν δυο κύπριοι που δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους. Ο
ένας ρώτησε τον άλλο «από πού είσαι ρε πατριώτη;» και ο άλλος απάντησε: από την
Δερύνεια της Κύπρου. Τότε έκπληκτος ο πρώτος ανταπάντησε «είμαι και εγώ από την
Δερύνεια»
Ήταν ο Γιώργος που συναντούσε ένα από τους δυο αδελφούς του που είχαν πάει
στον πόλεμο πιο πριν (πιθανόν να
συνάντησε τον Μιχαήλη)
Ο Γιώργος Τσούκας, ισχυρίζεται πως ο θείος του Γιώργος, επέζησε του
Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά χάθηκε στη Μικρασιατική Καταστροφή.
Ο πατέρας του Γιώργου, ο Κώνσταντος, έπινε από καημό και μέσα στη ζάλη του
μονολογούσε συνεχώς το ίδιο μοιρολόι: «Καρτερώ έναν παμπόρι να με πάρει στον
Περέα, να εύρω τζιαι τον Γιώρκο μου να πίνουμε παρέα».
Τα χρόνια πέρασαν και οι κάτοικοι του χωριού ξέχασαν τον αγνοούμενο Γιώργο Κώνσταντου.
Το μόνο που έμεινε για να μαρτυρεί την ύπαρξη του, είναι μια φωτογραφία,
αυτή που συνοδεύει το κείμενο μου μαζί με την φωτογραφία των 11 Δερυνειωτών που
πολέμησαν στην Ιταλία ενταγμένοι στον Αγγλικό στρατό μετα την έκκληση του ΑΚΕΛ.
Τέλος, για την ιστορία θα είναι παράληψη αν δεν αναφέρω πως και στους τρεις
πιο πάνω πολέμους συμμετείχαν εθελοντικά και αρκετοί Τουρκοκύπριοι που
πολέμησαν στο πλευρό των Ελλήνων ενταγμένοι και εκείνοι στον Αγγλικό στρατό.
Βίκτωρ Καραγιάννης.
Comments
Post a Comment