Η Αγία Μαρίνα της Δερύνειας (λατρευτικές συνήθειες και παραδόσεις)

 Βίντεο: Παρουσίαση Αγίας Μαρίνας

Η Αγία Μαρίνα της Δερύνειας (λατρευτικές συνήθειες και παραδόσεις)

Η Εκκλησία

Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας είναι κτισμένη περίπου δύο χιλιόμετρα ανατολικά της Δερύνειας, στην ανατολική όχθη ενός τοπικού χειμάρρου και πάνω από μια μικρή σπηλιά. Χρονολογείται περίπου στον 12ο αιώνα, καθιστώντας την μία από τις αρχαιότερες της περιοχής. Πιθανότατα ξεκίνησε ως μονόκλιτο εξωκλήσι με τρούλο, χωρίς νάρθηκα, ενώ αργότερα, σε δύο φάσεις, πιθανόν κατά τον 14ο αιώνα, επεκτάθηκε.

Οι επεκτάσεις, καθώς και ίχνη ερειπίων στη βόρεια πλευρά του ναού, μαζί με το γεγονός ότι η εκκλησία και η περιουσία της ανήκουν στην Αρχιεπισκοπή, συνηγορούν στο συμπέρασμα ότι λειτουργούσε ως μοναστήρι κατά τον 14ο αιώνα. Δεν είναι γνωστό πότε εγκαταλείφθηκε.

Οι εικόνες του ναού, οι οποίες σήμερα φυλάσσονται στην εκκλησία της Παναγίας στη Δερύνεια, αγιογραφήθηκαν το 1855, έπειτα από την αναστύλωση του παρεκκλησίου.

Η Παλλούρα της Αγίας Μαρίνας (Ziziphus lotus)

Δίπλα στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας της Δερύνειας, στη νότια πλευρά της, βρίσκεται ένας αιωνόβιος θάμνος, γνωστός ως παλλούρα ή κονναρκά (Ziziphus lotus). Με ύψος που ξεπερνά τα τρία μέτρα και διάμετρο κόμης που αγγίζει τα πέντε, το φυτό ξεχωρίζει τόσο για τη δενδρόμορφη εμφάνισή του, καθώς έχει αναπτύξει κορμό, όσο και για το γεγονός ότι σπάνια παράγει καρπούς (κόνναρα).

Η ακριβής του ηλικία παραμένει άγνωστη, ωστόσο εκτιμάται ότι είναι άνω των 100 ετών, καθώς οι κάτοικοι της Δερύνειας από τον 20ό αιώνα και μετά τον θυμούνται στην τωρινή του μορφή. Ο θάμνος αυτός, ευρύτερα γνωστός ως η «Παλλούρα της Αγίας Μαρίνας», αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του περιβάλλοντος χώρου, αλλά και των λατρευτικών πρακτικών των ντόπιων.

Η Αγία Μαρίνα θεωρείται προστάτιδα των παιδιών, ιδίως των φιλάσθενων και καχεκτικών. Οι κάτοικοι της περιοχής, κυρίως οι Δερυνειώτες, συνήθιζαν να πηγαίνουν τα παιδιά τους στο εξωκλήσι. Εκεί τα ένιπταν με το αγίασμα της Αγίας, το οποίο βρίσκεται σε μια υπόγεια στέρνα. Στη συνέχεια, κρεμούσαν τα βρεγμένα ρουχαλάκια τους πάνω στην παλλούρα, ως τάμα προς την Αγία, με την παράκληση για ίαση.

Επίσης, οι πιστοί που επισκέπτονταν το εξωκλήσι ανήμερα της γιορτής της Αγίας, στις 17 Ιουλίου, έπλεναν το πρόσωπό τους με αγίασμα για ευλογία και προστασία από δερματικές παθήσεις, κρεμώντας κατόπιν το μαντιλάκι τους στον θάμνο ως τάμα στην Αγία.

Το Αγίασμα

Στη δυτική πλευρά, κάτω από την εκκλησία, βρίσκεται μια υπόγεια κτιστή στέρνα που θυμίζει σπηλιά. Στον πυθμένα της βρίσκεται το αγίασμα, το νερό του οποίου πιστεύεται ότι αναβλύζει από τη θάλασσα. Μάλιστα, οι παλαιότεροι έλεγαν πως η σπηλιά εκτεινόταν μέχρι τη θάλασσα. Η πρόσβαση στο αγίασμα γίνεται μέσω μιας μικρής εισόδου και πέτρινων σκαλιών.

Παλαιότερα, κατά τη γιορτή της Αγίας Μαρίνας, αγόρια 10-12 ετών έβγαζαν με κάδο το αγίασμα, λαμβάνοντας ως φιλοδώρημα ένα γρόσι από τους πιστούς. Λόγω αυτής της δραστηριότητας, κάποιοι διέδιδαν ότι μέσα στη στέρνα κατοικούσε ένα μεγάλο φίδι, μια «κουφή τριτζιέφαλη», με αποτέλεσμα ακόμη και ενήλικες να φοβούνται να κατέβουν.

Η «Πατιά της Αγίας Μαρίνας»

Βόρεια της εκκλησίας, ακριβώς πάνω στο «αυλάκι» που διοχετεύει νερό από την Παναγιά του Πρωταρά, υπάρχει ένα αποτύπωμα γυμνού ποδιού, μαζί με αποτυπώματα προβάτων και γαϊδουριού.

Το αποτύπωμα αυτό πιστεύεται από τους ντόπιους ότι είναι η πατιά (πατημασιά) της Αγίας Μαρίνας. Η λαϊκή παράδοση θέλει ότι αν μια γυναίκα πατήσει ξυπόλητη μέσα σε αυτό, η «χάρη» της Αγίας θα τη βοηθήσει να θεραπευτεί από παθήσεις των οστών. Το αποτύπωμα λέγεται ότι χωράει όλα τα μεγέθη γυναικείου ποδιού.

Τα θαλάσσια μπάνια των Δερυνειωτών

Για τους Δερυνειώτες, η γιορτή της Αγίας Μαρίνας στις 17 Ιουλίου ήταν κάτι παραπάνω από μια θρησκευτική τελετή: σήμανε την έναρξη του καλοκαιριού και των θαλάσσιων μπάνιων.

Μετά τον εκκλησιασμό και αφού είχαν επισκεφθεί το μικρό πανηγύρι για να αγοράσουν τα πωρικά τους, οι κάτοικοι κατέβαιναν προς την ακτή, μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα ανατολικά. Εκεί, η θάλασσα γέμιζε με κόσμο. Ήταν μια πραγματική γιορτή, όπου τόσο τα παιδιά όσο και οι μεγάλοι μετρούσαν με περηφάνια τα μπάνια τους, με ανταγωνιστικό πνεύμα και χαρούμενες φωνές: «Εγώ πήγα πέντε φορές!», «Κι εγώ δέκα!», «Εγώ πιο πολλές!».

Η παράδοση αυτή αναδεικνύει τη βαθιά σύνδεση της καθημερινής ζωής των Δερυνειωτών με τη θρησκεία και τη φύση, καθώς και την ιδιαίτερη θέση που κατείχε η Αγία Μαρίνα στις καρδιές τους.

Βίκτωρ Καραγιάννης