Σύντομη Ιστορία των Μαρωνιτών.

 

(Οι Μαρωνίτες της Κύπρου)

Εθνο-θρησκευτική κοινότητα που υπάγεται στην Ανατολική Καθολική Εκκλησία και έλκει την καταγωγή της από την περιοχή «Syria Secunda» της Συρίας του 5^ου αιώνα μ.Χ.

Πήρε το όνομα της από τον όσιο Μάρωνα (Mārūn) ο οποίος ασκήτεψε στα περίχωρα της Κύρρου στη Συρία και πιστεύεται ότι πέθανε στην ίδια περιοχή το 410μ.Χ.

Το 451μ.Χ. οι μαθητές του ασκητή Μάρωνα (όσιος Μάρωνας) καθ’ εντολή του Αυτοκράτορα Μαρκιανού (450-457) και με παρότρυνση του επισκόπου Κύρρου, Θεοδώρητου, έκτισαν Μονή προς τιμή του Οσίου Μάρωνα, κάπου στην κοιλάδα του ποταμού Ορόντη στην περιοχή Syria Secunda (μεταξύ των σημερινών πόλεων Χάμα και Χόμς)

Εκείνη η μονή του Αγίου Μάρωνα, έγινε το λίκνο του Θρησκευτικού Δόγματος των κατοίκων της περιοχής και η κοινότητα που δημιουργήθηκε γύρω από αυτήν ήταν γνωστή ως Beit Maroun.

Αυτή η νέα κοινότητα, σύντομα επεκτάθηκε σε διάφορες πόλεις της Ρωμαϊκής Συρίας, κηρύσσοντας τη Χαλκηδονική πίστη (πίστη στις αποφάσεις της Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας)

Κάποιοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι, το ποίμνιο του Θρησκευτικού εκείνου Δόγματος, χαρακτηρίστηκε ως αιρετικό και καταδικάστηκε από την ΣΤ’ Οικουμενική Σύνοδο (Γ’ Σύνοδος της Κωνσταντινούπολης) το 680μ.Χ. γιατί ασπαζόταν τον μονοθελητισμό.

Κάπου στα τέλη του 7^ου αιώνα, οι κάτοικοι της ακμάζουσας κοινότητας του Beit Maroun, με την καθοδήγηση του Πατριάρχη Αντιοχείας Ιωάννη Μάρωνα (Yūḥannā Mārūn 685 –707μ.Χ.) κατατρόπωσαν τον στρατό του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού Β’ καθιστώντας τους έναν πλήρως ανεξάρτητο λαό.

Λίγο αργότερα και λόγω της έκρυθμης κατάστασης που προκαλούσαν οι συγκρούσεις Βυζαντινών και Αράβων στην περιοχή, αποφάσισαν να μετακινηθούν σε ασφαλέστερη περιοχή στο όρος Λίβανος. Μια άλλη άποψη, εικάζει ότι ήταν ο Ιουστινιανός Β’ που τους εξανάγκασε να μετακινηθούν στην περιοχή εκείνη.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας των Σταυροφόρων (1095-1291), οι Μαρωνίτες συνεργάστηκαν με τους Φράγκους και ήρθαν σε πλήρη κοινωνία με τον Πάπα Ρώμης. (1182μ.Χ.)

Όταν το 1291μ.Χ. η Συρία έπεσε στα χέρια των Αράβων, μεγάλος αριθμός Χριστιανών της Συρίας εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, αναζητώντας ασφαλή διαμονή στην Κύπρο και σε άλλες περιοχές.

Μαζική φυγή Χριστιανών σημειώθηκε και το 1305μ.Χ. στη διάρκεια της εκστρατείας των Μαμελούκων στο Kesserwan (περιοχή του σημερινού Λιβάνου)

Στα χρόνια της Οθωμανοκρατίας, οι Μαρωνίτες που απέμειναν στο όρος Λίβανος, έτυχαν προστασίας από την Γαλλία, αλλά το 1860μ.Χ. σε ένα περιστατικό που έμεινε γνωστό ως «η μεγάλη σφαγή των Μαρωνιτών» οι Δρούζοι υποκινούμενοι από τους Οθωμανούς, επιτέθηκαν στους Μαρωνίτες και τους κατέσφαξαν. Αποτέλεσμα εκείνου του περιστατικού ήταν, οι Μαρωνίτες να  κερδίσουν την αυτονομία τους υπό την διοίκηση μη χριστιανού ηγεμόνα.

Το 1920 μετά την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Μαρωνίτες του όρους Λίβανος έγιναν αυτοδιοικούμενοι υπό την προστασία της Γαλλίας και πάλι.  

Από την ίδρυση του ανεξάρτητου κράτους του Λιβάνου το 1943, οι Μαρωνίτες αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες θρησκευτικές ομάδες της χώρας και με βάση το «Εθνικό Σύμφωνο του Λιβάνου», ο πρόεδρος της Δημοκρατίας προέρχεται πάντοτε από την Μαρωνιτική κοινότητα.

Πνευματικός ηγέτης των Μαρωνιτών μετά τον Πάπα, είναι ο «Πατριάρχης Αντιοχείας και πάσης Ανατολής»

Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του Πάπα, για εκλατινοποίηση του τελετουργικού της Μαρωνίτικης εκκλησίας, οι Μαρωνίτες πέτυχαν να διατηρήσουν την χρήση της Αραμαϊκής γλώσσας και του τοπικού γλωσσικού ιδιώματος στη θεία λειτουργία τους.

Η πρώτη γραπτή αναφορά στους Μαρωνίτες έγινε το 1511μ.Χ. στο βιβλίο «The pylgrymage of Sir Richard Guylforde to the Holy Land, A.D. 1506»

Οι Μαρωνίτες της Κύπρου!

Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, οι πρώτοι Μαρωνίτες έφτασαν στην Κύπρο από την Συρία στα τέλη του 7^ου αιώνα (γύρω στο 686μ.Χ.) στην διάρκεια των πρώτων Αραβικών επιδρομών. Αργότερα, τον 10^ο αιώνα και συγκεκριμένα το έτος 938μ.Χ. ένα νέο κύμα Μαρωνιτών προσφύγων έφτασε στο νησί, μετά που οι Άραβες κατέστρεψαν το μοναστήρι του Αγίου Μάρωνα στην Απάμεια της Συρίας.

Το 1090μ.Χ. οι Μαρωνίτες έκτισαν το μοναστήρι του Αγίου Χρυσοστόμου στον Κουτσοβέντη.

Μεγάλος αριθμός Μαρωνιτών έφτασε στην Κύπρο στις αρχές του 13^ου αιώνα, στα πρώτα χρόνια της Φραγκοκρατίας, και στα 1224μ.Χ. ο αριθμός τους φέρεται να έφτανε τις 60,000 και κατοικούσαν σε 62 χωριά.

Η μεγαλύτερη εισροή χριστιανών προσφύγων, σημειώθηκε μετά την πτώση της Συρίας στα χέρια των Αράβων το 1291μ.Χ. και κατά την επιδρομή των Μαμελούκων στο Kesserwan το 1305μ.Χ.

Οι πρόσφυγες εκείνοι, εγκαταστάθηκαν σε υφιστάμενα χωριά στους πρόποδες του Πενταδακτύλου και ταυτόχρονα δημιούργησαν καινούργιους οικισμούς αμιγώς δικούς τους.

Εκείνη την περίοδο, ο αριθμός των Μαρωνιτών της Κύπρου έφτασε στις 80,000 και ο αριθμός των χωριών τους στα 72.

Ανθηρή συνοικία Μαρωνιτών δημιουργήθηκε στην Αμμόχωστο, γύρω από το Μοναστήρι της Αγίας Άννας των Καρμελιτών μοναχών και έκτοτε η εκκλησία παραχωρήθηκε στους Μαρωνίτες, για κάλυψη των θρησκευτικών τους αναγκών.

Στην διάρκεια της Ενετοκρατίας (1479-1571) λόγω των κακών συνθηκών διαβίωσης αλλά και της καταπίεσης που δέχονταν από τους Βενετούς, αρκετοί Μαρωνίτες αναγκάστηκαν να προσχωρήσουν στο Λατινικό Δόγμα (Δυτική Καθολική Εκκλησία) και έτσι ο αριθμός τους μειώθηκε στις 8,000 και των χωριών τους στα 33.

Με την ολοκληρωτική κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς το 1571μ.Χ. η Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου αναγνωρίστηκε ως η μόνη εκπρόσωπος των Χριστιανών του νησιού, έτσι οι Χριστιανοί άλλων δογμάτων έχασαν τα δικαιώματα τους. Λόγω αυτού, αρκετοί τούρκεψαν, άλλοι αφομοιώθηκαν με τους Ορθόδοξους Χριστιανούς και κάποιοι έγιναν οι γνωστοί «Λινοβάμβακοι»

Την περίοδο εκείνη, οι Μαρωνίτες μειώθηκαν αισθητά, σε βαθμό που το 1686μ.Χ. μόλις που έφτανα τους 150 (άνδρες προφανώς) και κατοικούσαν σε 8 χωριά (Κορμακίτη, Ασώματο, Καρπάσια, Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας, Καμπυλή, Χρυσίδα, Κλεπίνη, Βουνό)

Εδώ να σημειώσουμε ότι όλα εκείνα τα χρόνια, οι Χριστιανοί που ήρθαν στην Κύπρο από την Συρία και μιλούσαν την Αραμαϊκή γλώσσα, αποκαλούνταν «Συριανοί» Ως τέτοιοι αναφέρονται στις Ασσίζες του Φράγκικου Βασιλείου της Κύπρου. Συριανοί καταγράφονται και στο «Χρονικό» του Λεόντιου Μαχαιρά, αλλά και από Ευρωπαίους περιηγητές της εποχής εκείνης.

Διάφορες πηγές κάνουν λόγο για ύπαρξη Μαρωνιτών σε χωριά όπως τα Γαστριά, το Γέρι, το Επισκοπιό, την Κοκκινοτριμιθιά, την Κυθρέα, το Δάλι, την Λουρουτζιήνα, στο Καζάφανι, την Χάρτσια και το Τριμίθι.

Εικάζεται επίσης πως, Μαρωνίτες κατοικούσαν στο Φλαμούδι, τον Άγιο Ηλία, την Κώμη Κεπίρ, την Γιαλούσα και αλλού.

Τοπωνύμια όπως το Συριανοχώρι, Συριανός, Συριανά, Συριά, Συρκανιά και άλλα που απαντώνται σε διάφορα μέρη της Κύπρου, μαρτυρούν την μαζική παρουσία των Συριανών στο νησί.

Στα μέσα του 19^ου αιώνα όταν εφαρμόστηκαν οι μεταρρυθμίσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο αριθμός των Μαρωνιτών της Κύπρου αυξήθηκε, φτάνοντας στους 1,500 και κατοικούσαν στα χωριά Κορμακίτης, Ασώματος, Καρπάσια, Αγία Μαρίνα της Σκυλλούρας, Καμπυλή και Βουνό.

Κτίσματα μάρτυρες της παρουσίας των Μαρωνιτών στην Κύπρο τα χρόνια εκείνα, είναι το μοναστήρι του Αγίου Χρυσοστόμου στον Κουτσοβέντη (11^ος αι.) το εξωκλήσι του Αγίου Ρωμανού (1518) στο Βουνό της Κερύνειας, η Παναγία στην Καμπυλή (13^ος αι.), το παρεκκλήσι της Παναγίας στο Μαρκί (1636), η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1534) και το ξωκλήσι της Παναγίας (1453) στον Κορμακίτη, η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας (1650) στην Αγία Μαρίνα της Σκυλλούρας, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ στον Ασώματο (1774) η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού (15^ος αι.) στην Καρπάσια και άλλα.

Η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου στην Συρκανιά της Κυθρέας είναι κτίσμα του 20^ου αιώνα.

Στα χρόνια της Αγγλοκρατίας (1878-1960) ο αριθμός των Μαρωνιτών της Κύπρου αυξήθηκε αλλά ο αριθμός των χωριών τους μειώθηκε, αφού λόγω της αστυφιλίας, αρκετοί Μαρωνίτες εγκατέλειψαν τα χωριά τους και εγκαταστάθηκαν στις πόλεις, κυρίως στην Λευκωσία και την Λάρνακα. Από τότε παρέμειναν Μαρωνίτικα τα χωριά Κορμακίτης, Ασώματος, Καρπάσια και Αγία Μαρίνα της Σκυλλούρας.

Με την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960, οι Μαρωνίτες αναγνωρίζονται ως θρησκευτική ομάδα και σε δημοψήφισμα που έγινε τότε, είχαν επιλέξει την ένταξη τους στην Ελληνοκυπριακή Κοινότητα, απολαμβάνοντας όλα τα πολιτικά δικαιώματα των Ελληνοκυπρίων, συμμετέχοντας ταυτόχρονα σε όλες τις εκφάνσεις της πολιτικής και κοινωνικής ζωής του τόπου.

Οι Μαρωνίτες της Κύπρου σήμερα, ξεπερνούν κατά ελάχιστον τις 5,000. Είναι όλοι αφομοιωμένοι στην κυπριακή κουλτούρα και έχουν μητρική τους γλώσσα την ελληνική. Ελάχιστοι είναι εκείνοι που μιλούν ή καταλαβαίνουν την γλώσσα των προγόνων τους γνωστή ως «Σάννα» που ήταν ένα μείγμα Αραμαϊκής με μια πρώιμη μορφή της Αραβικής.

Εκπρόσωπος των Μαρωνιτών στην Βουλή των Αντιπροσώπων είναι ο Γιαννάκης Μούσας από τον Κορμακίτη.

Αρχιεπίσκοπος των Μαρωνιτών της Κύπρου είναι ο Λιβανικής καταγωγής Selim Jean Sfeir.

Γνωστοί στην κυπριακή κοινωνία για την εμπλοκή τους στην πολιτική ζωή του τόπου ήταν οι Μαρωνίτες, Αβραάμ Αντωνίου βουλευτής του ΑΚΕΛ και γ.γ. της ΠΕΟ, ο Γιώργος Λακκοτρύπης που διετέλεσε Υπουργός Εμπορίου, ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Κλαύδιος Χατζηχάννας, ο Αντώνης Χατζηρούσος και ο Ιωάννης Μαυρίδης που διετέλεσαν εκπρόσωποι των Μαρωνιτών στην Βουλή των Αντιπροσώπων, κ.α.  

Τέλος να αναφέρω πως, στα παλιά χρόνια οι Μαρωνίτες ζούσαν στην δική τους κλειστή κοινωνία που προστάτευε την τοπική τους κουλτούρα. Δυστυχώς με τον εκτοπισμό και την διασπορά τους το 1974 αλλά και με την σύναψη των μικτών γάμων που γίνονται σήμερα, τείνουν να χάσουν εκείνη την συνοχή και την διαφορετικότητα που τους χαρακτήριζε.

Υ.Γ.

Στόχος του άρθρου αυτού είναι η γνωριμία με την κοινωνία των Μαρωνιτών της Κύπρου και για σκοπούς βελτίωσης και εμπλουτισμού ή διόρθωσης του, γίνονται δεκτές τεκμηριωμένες παρατηρήσεις. Σας ευχαριστώ. Καλή ανάγνωση.

Βίκτωρ Καραγιάννης.

Βιβλιογραφία:

The Maronite Foundation in the World.

Saint Sharbel Maronite Catholic Church.

Σιάρπελ Τζουτζούκη «Ιστορία Κυπρίων Μαρωνιτών»

Alexander D.M. Henley (The Maronites)

Andrekos Varnava «The Maronite Community of Cyprus»

Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών «Οι Μαρωνίτες της Κύπρου»

Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών «Κύπρος, Σταυροδρόμι της Μεσογείου»

Encyclopaedia Britannica.

Oxford World Encyclopaedia.

Cambridge Encyclopaedia.

Collins Encyclopaedia.